Het enkelgewricht vormt de verbinding tussen de voet en het onderbeen. Het is een belangrijk gewricht en kan chronische pijn ter hoogte van de enkel leiden tot veel klachten  met functionele beperking van staan en lopen. Door de slijtage van het kraakbeen kunnen de gewrichtsvlakjes niet meer soepel over elkaar heen bewegen.

Slijtage van de enkel komt minder frequent voor dan bijvoorbeeld heup- en knie slijtage.
Vaak is er in het verleden dan sprake geweest van een (ernstig) enkelletsel, zoals een breuk of veelvuldig zwikken. Ook kan een infectie in het enkelgewricht of reumatoide artritis leiden tot enkelslijtage.

Een versleten enkelgewricht kan leiden tot chronische pijn en kan het staan en lopen behoorlijk beperken

De meest voorkomende klachten zijn:
Pijn
Bewegingsbeperking
Stijfheid van het gewricht

De behandeling van enkelslijtage kan conservatief zijn of operatief.
Conservatieve behandeling houdt in dat er (nog) niet geopereerd wordt.
Voor de pijn kan dan een brace of een hoge orthopedische schoen worden aangemeten.
Als de klachten toch aanwezig blijven, zal vaak alleen een operatie voldoende pijnstilling bieden.

Indien er geopereerd zal worden, is er de keuze tussen het stijf(vast)zetten van het enkelgewricht, de artrodese, of kan een enkel prothese worden geplaatst.
Beide behandelingen hebben voor en nadelen en zal per patient worden beoordeeld wat voor hem of haar de beste optie is.

Doel van de operatie
Het primaire doel is pijnstilling. Bij een prothese is er vaak nog wel beweeglijkheid van het gewricht,
bij de artrodese staat de enkel vast in een functionele stand waarop goed belast kan worden.

Bij de totale enkel operatie aan het enkelgewricht wordt het aangetaste gewricht vervangen door een prothese. Meestal gebeurt dit met een ruggenprik als verdoving. Er zal een snede gemaakt worden aan de voorzijde van de enkel. Er worden dunne plakjes van het aangedane gewrichtoppervlak verwijderd waarna er 2 metalen prothese componenten worden geplaatst en gefixeerd in het bot. Daarna wordt een kunststof schijf ertussen geplaatst. De wond wordt gesloten en er komt gips om het onderbeen heen. Gemiddeld zal er 6 weken gips om heen zitten waarvan de 1e  2 weken onbelast. Na 6 weken start u doorgaans met fysiotherapie waarbij de voorkeur uitgaat naar behandeling in het Sint Franciscus Gasthuis.

Het indicatiegebied van deze operatie is echter zeer beperkt.

Bij een artrodese wordt op de zelfde manier geopereerd, echter wordt na het verwijderen van het slechte kraakbeen de enkel in de gewenste stand gebracht en zo gefixeerd met metalen plaatjes.
Ook hierna volgt een gipsbehandeling van minimaal 6 weken, waarvan 2 weken onbelast.

De voorste kruisband kan scheuren bij sporten of door een ongeluk. Vaak gebeurt het bij een plotselinge draai. U hoort een knap waarbij u door de knie gaat. De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal, het lichamelijk onderzoek en vaak ook aan de hand van een MRI scan. Soms blijkt dan ook dat de meniscus kapot is.

De meest voorkomende klachten/verschijnselen zijn:

-Pijn
-Dikke knie door vocht/bloed
-Het door de knie zakken

Doel van de operatie:

Een gescheurde kruisband leidt tot een minder stabiele knie. Een instabiele knie kan vervroegde slijtage op latere leeftijd geven. Het doel van de operatie is het verbeteren van de stabiliteit van de knie.

Voorbereiding:

Sportfysiotherapie heeft een belangrijk aandeel in de behandeling van patiënten met kruisbandproblematiek. Voorafgaand aan de operatie moet met behulp van krachttraining de slechte spierfunctie die is ontstaan verbeterd worden.  Soms is er een dusdanige verbetering van de stabiliteit met training alleen, dat een operatie niet meer noodzakelijk is. Als men een actieve leefstijl heeft of vaak zwikt, is een operatie toch vaak de beste keus.Het ondergaan van een voorste kruisbandreconstructie is zeker geen kleinigheid. Het is een operatie die gedurende de eerste maanden veel van u zal vragen. Het  te volgen revalidatieprogramma is intensief en duurt lang, maar is noodzakelijk voor een volledig herstel.

De operatie:

Er zijn twee beproefde methoden waarmee een nieuwe kruisband gemaakt kan worden. Beiden maken gebruik van structuren van het eigen lichaam. Er kan een stukje van de knieschijfpees gebruikt worden met daaraan een stukje bot van de knieschijf en het scheenbeen. De andere, meest toegepaste, methode is om twee pezen uit het bovenbeen te nemen (de hamstrings) om die samen te bundelen tot een nieuwe kruisband.

Nazorg:

De opname duurt twee, soms drie dagen. De eerste dag na de operatie, wordt een controle rontgenfoto gemaakt, leert de fysiotherapeut  u met twee krukken te lopen en geeft deze oefeninstructies  voor de eerste dagen. Kort na de operatie dient u echter met uw eigen sportfysiotherapeut af te spreken om te starten met het revalidatie schema.
Deze verloopt in opbouwende fasen. Eerst leert u zelf  weer de knie te buigen en te strekken. Wanneer de buiging, de pijn en de zwelling onder controle is gaat u leren lopen met krukken. U mag aantippend de voet belasten.  In deze periode wordt u met prikjes ook beschermd tegen het ontstaan van trombose. Het duurt ongeveer 6 weken voordat de pees is ingegroeid in het bot. Bij licht lichamelijk werk kunt u vaak na 6-8 weken weer beginnen met werken. Bij zwaarder lichamelijk werk kan dit 10-12 weken duren. Volledig hervatten van de sportactiviteiten is mogelijk na ongeveer 6 tot 9  maanden.

Tot besluit:

In alle gevallen is nabehandeling door de sportfysiotherapeut noodzakelijk. Hiervoor gaat onze voorkeur uit naar sportfysiotherapeuten die op regelmatige basis de revalidatie begeleiden van voorste kruisband reconstructies. Ook dienen ze over de juiste middelen, zoals goede krachttraining apparatuur, te beschikken.

Bij de totale knie prothese operatie wordt de knie opengemaakt door een verticale snee over de voorkant van de knie. Het aangetaste kraakbeen kan niet vervangen worden door nieuw kraakbeen, wel kan het kniegewricht in zijn geheel vervangen worden door een prothese. Een totale knieprothese bestaat uit een metalen dijbeendeel en een metalen scheenbeendeel(wat met cement wordt vast gezet), met ertussen in kunststof lagers, eventueel aan de binnenzijde van de knieschijf, een knieschijfprothese. Daarna wordt de wond weer gehecht d.m.v. agraven (krammen). Om de knie komt een drukverband, om zwelling en nabloeden te voorkomen. De operatie duurt ongeveer anderhalf à twee uur. In de wond zit een drain die overtollig bloed en wondvocht afvoert in een autotransfusiezak. U krijgt uw eigen gefilterd bloed weer terug.

Bij de  halve knieprothese operatie wordt alleen de door de arthrose aangedane gewrichtsoppervlak aan de binnenzijde van de knie vervangen. De knie hoeft niet in zijn geheel vervangen te worden. De niet aangedane gewrichtsoppervlakken aan de buitenzijde van knie blijven behouden. Er wordt een verticale snede aan de binnenzijde van de knie gemaakt. De versleten gewrichtsoppervlakken worden vervangen door metalen prothesedelen. De prothesedelen worden bevestigd met botcement. Tussen de twee metalen prothesedelen wordt een plastic kunstmeniscus geklemd, welke zorgt voor een optimaal contact tussen de twee prothese delen.  De operatie duurt ongeveer 1,5 uur. De wond wordt gehecht met agraven(krammen). U bent ongeveer 3-4 dagen opgenomen.

Operatie

In de meeste gevallen kan de orthopeed de klachten (inklemmingssyndroom of osteochondritis dissecans) tijdens de ingreep beoordelen en verhelpen. Als dit niet mogelijk is kan een een tweede, grotere operatie op een later tijdstip noodzakelijk zijn. Bij een kijkoperatie maakt de arts twee of drie kleine snedes in uw huid. Middels een camera kan het gewricht goed worden bekeken.

Anterior impingement

Tijden de kijkoperatie, waarbij er 2 sneetjes aan de voorzijde van de enkel worden gemaakt, zal de orthopeed het onstoken slijmvlies en het overtollige bot verwijderen. Verder wordt natuurlijk de enkel, met name het kraakbeen en de enkelbanden, in beeld gebracht en beoordeeld.

Posterior impingement

Tijdens de kijkoperatie , waarbij er 2 sneetjes aan de achterzijde van de enkel worden gemaakt, zal de orthopeed het overtollige bot aan de achterzijde (os trigonum) verwijderen en het ontstoken slijmvlies rond de buigpees van de grote teen.

Osteochondritis dissecans

Afhankelijk van de plek waar het kraakbeen aangedaan is, zal een voorste of achterste kijkoperatie plaatsvinden. Als de zwakke plek goed bereikbaar is, worden er gaatjes gemaakt om zo het herstel van het kraakbeen oppervlak te stimuleren. Als de afwijking te groot is of niet goed te bereiken met de kijkoperatie, zal er een grotere operatie plaats dienen te vinden. Hierbij zal de enkel worden geopend om zo de aangedane plek te behandelen.

Voordelen

Een kijkoperatie heeft een aantal voordelen:

-Het verloop van de operatie is goed te volgen via het tv-scherm

-De operatiewondjes zijn heel klein (zo klein als een knoopsgat)

-Een kijkoperatie maakt de kans op vochtophoping en (wond)pijn kleiner

-Het herstel gaat snel

Nabehandeling

Bij een kijkoperatie voor een inklemmingssyndroom, mag u de enkel direct belasten, wel gesteund door 2 krukken. Bij een operatie aan het kraakbeen (osteochondritis dissecans), kan het zijn dat u de enekel enige weken maar gedeeltelijk of in het geheel niet mag belasten.

Soms is er na deze periode fysiotherapeutische nabehandeling nodig om de spieren en de banden rond het enkelgewricht weer aan te sterken.

Deze beklemming is dus in te delen in 2 typen:

Anterior impingement (voorste inklemmingssyndroom)

Mensen die veel sporten, explosieve bewegingen maken met de enkels (sprinten, landen na sprong) of veelvuldig door de enkel zwikken hebben een grote kans op het oplopen van het voorste inklemmingssyndroom, een zogenaamde  ’voetballers’ enkel.

Deze mensen krijgen botuitsteeksels aan de voorzijde van het enkelgewricht en daarbij pijn bij de afwikkeling.

Behandeling

Een kijkoperatie aan de voorkant van de enkel (anterieure arthroscopie enkel) kan deze klacht verhelpen.

Posterior impingement (achterste inklemmingssyndroom)

Bij mensen die veel op hun tenen staan, zoals bijvoorbeeld dansers, kan het achterste gedeelte van de enkel overbelast raken. Sommige mensen hebben van nature een los botfragment achter in de enkel zitten, een os trigonum. Dit is een botfragment wat bij andere mensen vaak is vastgegroeid aan het sprongbeen.

Oorzaak

Bij het aanwezigheid zijn van een os trigonum zal iemand die veel op de tenen staan eerder een irritatie krijgen achter in de enkel, waar bij vaak ook de pees die de grote teen buigt geirriteerd is.

Behandeling

Als relatieve rust hierbij niet helpt overweegt een orthopedische chirurg om via een achterste kijkoperatie (posterieure arthroscopie enkel) van de enkel het os trigonum te verwijderen en de buigpees van de grote teen vrij te leggen.

Er bestaan 2 vormen, de juveniele vorm die al op kinderleeftijd optreedt, en de volwassen vorm, die op latere leeftijd optreedt. De aandoening komt meer bij vrouwen voor dan bij mannen (90%). Deels is er een erfelijke factor. Bij 60% van de vrouwen met een hallux valgus hebben meerdere familieleden dezelfde kwaal. Vaak is er sprake van een doorgezakte voet en een verkorte Achillespees. Verder hebben de damesschoenen waarschijnlijk een aandeel in het ontwikkelen van een hallux valgus. De schoen is vaak te smal voor de voet, en door de hak komt meer druk op de voorvoet.

Klachten

Veel patiënten met een hallux valgus hebben geen klachten.

Als er pijn optreedt, is dat meestal ter plaatse van de bunion, die door druk van de schoen geïrriteerd kan raken. Er ontstaat een pijnlijke, rode slijmbeursontsteking. Ook kan door de scheve stand van de grote teen pijn optreden of een drukplekje ontstaan bij de tweede teen, die in de knel komt te zitten.

Diagnose

Op basis van lichamelijk onderzoek wordt de diagnose hallux valgus gesteld. Aanvullend zal een röntgenfoto gemaakt worden, om te zien of er tevens sprake is van slijtage van het gewricht tussen middenvoetsbeentje en grote teen, en hoe ernstig de standafwijking van de botdelen röntgenologisch is. Dit wordt opgemeten en uitgedrukt in graden.

Behandeling

Aanvankelijk zal de behandeling gericht zijn op het oplossen van de klachten zonder dat een operatie hiervoor nodig is (conservatief).

De opties zijn:

- Draag geen schoenen met een extreme hak, of schoenen die aan de voorzijde heel smal zijn

- Koop schoenen van zacht leer, en laat deze eventueel oprekken ter plaatse van de bunion.

- Uw orthopaedisch chirurg vindt vaak naast de hallux valgus ook een platvoet (pes planum) of pijn en eelt onder de bal van de voet (metatarsalgie). Met een steunzool zijn deze afwijkingen vaak goed te verhelpen.

Bij een hallux valgus wijst de grote teen naar buiten. De hoek tussen de as van het eerste middenvoetsbeentje en de grote teen is vergroot. Hierdoor ontstaat een pijnlijke knok (bunion) aan de binnenzijde (cirkel).

Operatie

Als ondanks bovenstaande maatregelen de hallux valgus pijnlijk blijft, kan in samenspraak met uw behandelend arts besloten worden om de standafwijking tijdens een operatie te corrigeren. Er zijn zeer veel verschillende technieken om de stand te corrigeren. De bij u gekozen techniek zal onder andere afhangen van de ernst van de afwijking, eventueel bijkomende artrose, uw leeftijd en activiteitenniveau.

De operatieve ingreep bestaat uit verschillende methoden, vaak wordt gebruik gemaakt van een combinatie van:

-Herstellen van de weke delen: hierbij worden de structuren rond het gewricht aan de basis van de grote teen hersteld, die waren gekrompen of uitgerekt door de hallux valgus.

-Osteotomie: afhankelijk van de plaats en ernst van de afwijking wordt in het middenvoetsbeentje het bot doorgezaagd (osteotomie) en in gecorrigeerde stand weer aan elkaar gezet. Hiervoor zijn allerlei technieken mogelijk, maar de meest gangbare zijn de Chevron osteotomie en de Scarf osteotomie .

-Artrodese: als er tevens sprake is van ernstige slijtage (artrose) van het gewricht tussen middenvoetsbeentje en grote teen en/of de standafwijking te groot is, wordt dit gewrichtje vastgezet.

Opereren vanwege uitsluitend het cosmetische aspect van de standsafwijking van de grote teen is géén indicatie voor een operatie.

Nabehandeling

De nabehandeling varieert, afhankelijk van de gebruikte techniek en fixatiemethode. U kunt nabehandeld worden met een steunend drukverband mobiliserend op een hakschoen ofin gips. Afhankelijk van de ingreep mag u de voet geheel of gedeeltelijk belasten. Indien u mag belasten dan mag dat uitsluitend met een gipszool of de eerder genoemde hakschoen. Dit wordt u door uw behandelend orthopedisch chirurg van tevoren uitgelegd.

Op het moment dat de voet uit het gips of verband komt is de grote teen vaak stijf geworden. U kunt deze zelf weer oefenen. Vaak hebben patiënten het eerste half jaar na de operatie nog last van een stijf gevoel of een zwelling in de teen.

Ook het gewrichtje bovenop de schouder kan slijten en pijn veroorzaken. Dit gewrichtje wordt gevormd door het schouderblad (Acromion) en de uiteinde van het sleutelbeen (Clavicula).

Stellen van de diagnose

De diagnose is relatief eenvoudig te stellen bij klinisch onderzoek in combinatie met röntgenfoto’s. Eventueel kan een pijnstillende injectie behulpzaam zijn bij het stellen van de diagnose.

De klachten bestaan uit pijn die u ‘s nachts uit de slaap kan houden en die verergert bij bewegen van de arm. Met name volledig heffen van de arm is dan pijnlijk. Vaak is er uitstraling naar de nek, de bovenarm of de hand en zijn er tintelingen in de hand. Bovenhoofdse werkzaamheden verergeren de klachten. Druk bovenop de schouder (bijvoorbeeld een BH-bandje of schoudertas) kan de klachten uitlokken.

Behandeling

In een vroeg stadium kunnen de klachten behandeld worden met ontstekingsremmers, fysiotherapie of corticosteroïdeninjecties.

Bij blijvende pijnklachten kan met een eenvoudige operatie het probleem opgelost worden. Hierbij wordt in dagopname via een kleine snee boven op de schouder een stukje bot van ongeveer 1 centimeter breed van het uiteinde van het sleutelbeen verwijderd. Hierdoor maken de uiteinden van het gewricht geen contact meer en verdwijnt de pijn. De schouder blijft normaal belastbaar, de eventuele verminderde beweeglijkheid verbetert door de ingreep weer.

Bij de operatie wordt een centimeter van het uiteinde van het sleutelbeen verwijderd

Het risico op complicaties bij dergelijke operaties aan de schouder is gelukkig klein (<1%). Dit kunnen zijn: infectie, bloeding, voorbijgaande zenuwirritatie, verstijving van de schouder en algemene risico’s.

Na de operatie kan men snel weer bewegen. De pijnklachten kunnen meerdere weken aanhouden en zakken geleidelijk aan af. Fysiotherapie kan nuttig zijn om eventuele verstijving van de schouder te voorkomen.

De term frozen shoulder komt uit het Engels. Deze term slaat niet op de temperatuur van de schouder (“bevroren schouder”) maar op de stijfheid van het schoudergewricht. De oorzaak is niet altijd bekend. Er zijn situaties met een aanwijsbare oorzaak zoals na een botbreuk of andere schouderaandoening (bijv. een slijmbeursontsteking / impingement) of na een periode van lange rust (immobilisatie). We spreken dan over een secundaire frozen shoulder. Er zijn ook schouders die stijf worden zonder enige aanleiding (primaire of idiopathische frozen shoulder). Dit wordt vaker gezien bij suikerziekte, schildklierziekten en bij de ziekte van Dupuytren.

Klachten

De klachten bestaan uit (hevige) pijn die u ‘s nachts uit de slaap kan houden en die verergert bij bewegen van de arm. Er kan uitstraling zijn naar de nek, de bovenarm of de hand en tintelingen in de hand.  De pijn wordt met name ervaren in de bovenarm. De schouder verstijft geleidelijk.

De mate van stijfheid bepaalt de mate van de bewegingsbeperking.

In het verloop van de aandoening worden drie stadia onderscheiden die elkaar opvolgen.

In het eerste stadium (“freezing” fase) staat pijn en de ontsteking van het gewrichtskapsel (capsulitis) op de voorgrond. De duur van dit stadium kan variëren van 6 weken tot 9 maanden.

In het volgende stadium (“frozen” fase) komt de verstijving van de schouder op de voorgrond te staan. De pijn vermindert, maar de schouderfunctie raakt sterk beperkt. Deze fase duurt gemiddeld 4 tot 9 maanden.

In het laatste stadium (“thawing” fase) treedt er geleidelijk herstel op van de beweeglijkheid van het schoudergewricht. Uiteindelijk kan de functie volledig herstellen. De duur van dit stadium kan uiteenlopen van 5 tot 26 maanden.

Stellen van de diagnose

De diagnose is eenvoudig te stellen bij lichamelijk onderzoek. Er is namelijk een forse bewegingsbeperking van het schoudergewricht met name wat betreft de draaibewegingen (rotaties).

Volgens de criteria in de literatuur is er sprake van een “echte” frozen shoulder, indien er gedurende meer dan drie maanden schouderklachten zijn en een bewegingsbeperking van meer dan 50% in heffen naar voor of naar opzij of in draaien naar buiten (exorotatie).

In de praktijk komen vaak situaties voor waarbij de beperking minder is dan 50%, maar die wel berusten op dezelfde aandoening (gedeeltelijke frozen schouder). De behandeling is overeenkomstig.

Behandeling

Het natuurlijk beloop van een (primaire) frozen shoulder is gunstig maar pijnlijk en langdurig. Bij een spontaan beloop herstelt de schouder binnen een periode van 1½ tot 3 jaar. De beweeglijkheid herstelt over het algemeen goed, tenzij er een oorzaak aan ten grondslag ligt die een normale functie belemmert (secundaire frozen shoulder). Zo kan een schouder bijvoorbeeld een bewegingsbeperking houden na een botbreuk (fractuur) waarbij de breuk niet in een goede stand genezen is en dus een normale beweeglijkheid niet meer mogelijk is.

Over de zin van fysiotherapie bestaan 2 meningen. Er is een stroming die adviseert niets te doen omdat de schouder na lange tijd spontaan herstelt. In een onderzoek waarbij twee groepen mensen met stijve schouders vergeleken werden bleek dat de pijn bij een gemiddelde fysiotherapeutische behandeling juist erger was dan in de groep zonder fysiotherapie. De duur van het herstel was in beide groepen hetzelfde en dus niet langer in de groep zonder therapie.

Volgens ander wetenschappelijk onderzoek blijkt dat gerichte fysiotherapeutische mobilisatietechnieken de schouder juist sneller kunnen laten herstellen. Binnen een periode van 3 maanden neemt de beweeglijkheid meestal fors toe en de pijn overeenkomstig af.

Eén of meer ontstekingsremmende injecties met cortico-steroïden in het gewricht kunnen in de eerste fase (ontstekingsfase) zeer nuttig zijn.

Voordat de schouder definitief de maximale functieuitslag bereikt duurt lang, echter met minder pijn en een betere mobiliteit is deze termijn veel comfortabeler te overbruggen en is men sneller minder geïnvalideerd.

In uitzonderlijke hardnekkige gevallen kan de schouder onder narcose worden doorbewogen. Mogelijke risico’s van deze behandeling zijn zenuwoverrekking, pijn en terugval naar het oorspronkelijke niveau. Bij de methode zoals die in het Rijnland Ziekenhuis wordt toegepast onder een plaatselijke verdoving, hebben zich tot noch toe geen van boven genoemde complicaties voorgedaan.

Hoewel de ervaring leert dat deze behandeling in het algemeen niet nodig is, kan doorbewegen bij hardnekkige gevallen, zoals bij suikerziekte (Diabetes Mellitus),  een aanmerkelijke versnelling van het functioneel herstel geven.

Arthroscopische schouderstabilisatie (Banckart repair)

Bij de stabiliserende operatie wordt de kraanbeenrand en het kapsel (labrum-kapselcomplex) weer vastgezet aan de kom. Dit werd in het verleden altijd door middel van een open operatie verricht, tegenwoordig heeft de arthoscopische techniek vergelijkbare goede resultaten. Bij de kijkoperatie wordt de schade gerepareerd met hechtingen die vastzitten aan oplosbare botankers. Er wordt één steekopening gemaakt aan de achterzijde en aan de voor-bovenzijde van de schouder worden twee enkele centimeters lange huidsnedes gemaakt om door twee werkbuisjes (canules) te kunnen opereren.

Opnameduur: U wordt op de dag van opname geopereerd en de volgende dag weer ontslagen van de afdeling Orthopedie

Het risico op complicaties bij dergelijke operaties aan de schouder is gelukkig klein (<1%). Dit kunnen zijn: infectie, bloeding, voorbijgaande zenuwirritatie, verstijving van de schouder en algemene risico’s.

Na de operatie wordt gebruik gemaakt van een speciale mitella (Gilchrist-sling) die extreme bewegingen voorkomt en zo het risico op losscheuren van de gehechte structuren. Na zesweken wordt gestart met bewegen onder begeleiding van een ervaren fysiotherapeut. Aanvankelijk kan de schouder strakker aanvoelen. De ervaring leert dat 4 tot 6 maanden na de ingreep de functie vrijwel volledig hersteld is en het instabiliteitsgevoel geheel verdwenen is.

Soms resteert een geringe exorotatiebeperking (draaibeperking naar buiten), dit is over het algemeen te gering om hinder of beperking te geven. Bij een open ingreep is de kans op een exorotatiebeperking groter.

Sporthervatting is over het algemeen na deze periode goed mogelijk.

Het schoudergewricht bestaat uit een kop en een kom. De kop is het ronde uiteinde van de bovenarm. De kom is een uitsparing in het schouderblad, waar de kop in beweegt. Rondom de kop en de kom liggen een labrum met gewrichtskapsel en spieren. Het labrum is een bindweefsel rand die zorgt voor verdieping van de kom. Bij instabiliteit laat het gewrichtskapsel teveel beweging toe doordat het te lang is geworden om voldoende stevigheid te geven aan het gewricht. Ook kan het labrum los van de kom liggen. Vaak is het mogelijk deze overbeweeglijkheid op te vangen met de spieren rondom het schoudergewricht, wanneer deze in goede conditie zijn.

Oorzaak

Instabiliteit kan ontstaan doordat de schouder bij een ongeluk uit de kom is gegaan en het kapsel rondom het schoudergewricht is uitgerekt of ingescheurd. Ook kan het labrum losgescheurd zijn van de kom. Het kapsel kan ook langer worden doordat het gaandeweg wordt opgerekt door herhaaldelijk overstrekken van het kapsel. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij sommige bovenhandse sporten, zoals volleybal, honkbal en tennis.

Klachten

Bij schouderinstabiliteit kan de schouder pijnlijk zijn. Deze pijn is vaak aanwezig tijdens activiteiten, waarbij boven het hoofd gewerkt wordt. Daarbij kunnen door de abnormale beweging van de schouder de slijmbeurs of spierpezen inklemmen en pijnlijk worden. Bovendien kunnen de spieren rondom het schouderblad overbelast raken.

Diagnose en onderzoek

Er zijn 2 soorten instabiliteit. De acute vorm, dan schiet de schouder uit de kom, is zeer pijnlijk en behoeft directe behandeling. Deze vindt plaats op de spoedeisende hulp.
Onder chronische instabiliteit wordt verstaan dat er meerdere luxaties geweest zijn en dat de patiënt een instabiel gevoel heeft. Hierbij is er de angst en het nare gevoel dat bij bepaalde bewegingen de schouder uit de kom wil schieten. Mensen met dergelijke klachten voelen meestal precies aan wanneer de schouder zou kunnen luxeren. Dat maakt hen angstig en leidt tot vermijdingsgedrag waarbij de patiënt schouderbelastende activiteiten zoals bepaalde sporten staakt. Bovendien kunnen er nog steeds acute luxaties optreden, die iedere keer weer met veel pijn gepaard gaan.

Meestal is bij chronische instabiliteit hulponderzoek nodig om precies te constateren wat voor letsel en hoe uitgebreid het letsel in de schouder is en waarom de schouder steeds (sub)luxeert. Hiervoor wordt hoofdzakelijk gebruik gemaakt van het MRI-arthrogram. Hierbij wordt contrast in de schouder gespoten en aansluitend een magneetscan van de schouder gemaakt. Soms is een oriënterende kijkoperatie noodzakelijk.

De behandeling

Nadat de diagnose is gesteld, bepaalt de orthopedisch chirurg in overleg met u en de fysiotherapeut, de meest effectieve behandeling.

Indien de conservatieve behandeling niet tot voldoende stabiliteit leidt, dient er een operatie plaats te vinden waarbij de beschadigde structuren in de schouder gerepareerd worden.
Zie hiervoor de arthroscopische schouderstabilisatie (Banckart repair),